Ana Sayfa > Yazarlar > Uğur Özgöker Tüm Uğur Özgöker Yazıları

Yüzyılda Uluslararası ilişkiler

Berlin Duvarı’nın, Doğu Bloğu’nun, SSCB’nin, Varşova Paktı’nın ve COMECON’un yıkılmasıyla; Soğuk Savaşın sona erdiği 1990’lardan itibaren “Uluslararası ilişkiler” artık “SiYASi” (Politik) ilişkiler değil “EKONOMiK” ve “TiCARi” ilişkiler haline gelmiştir. 

Çağımızda klasik uluslararası ilişkilerin ana kavramları olan “Savaş” ve “Barış” kavramları; silahlı çatışma ve ateşkesi değil; ekonomi ve ticaret savaşlarını, yani hammadde –yarı mamul ve mamul mal ithalat ve ihracatının yasaklanmasını, akreditif ve kambiyo işlemlerinin durdurulmasını, bir ülkenin başka ülkelerdeki mal varlığının ve banka hesaplarının dondurulmasını yani uluslararası ticari ve mali ambargo ve ablukalar uygulanmasını tanımlamaktadırlar.

Bugün BM, AB, gibi evrensel ve bölgesel uluslararası örgütler; Rusya, iran ve Kuzey Kore gibi devletlere ekonomik, mali ve ticari yaptırımlar uygulamaktadırlar. Rusya’nın 2008’de Gürcistan’ı işgaliyle başlayan; daha sonra Kırım’ı ilhakı ve Doğu Ukrayna’nın Ukrayna’dan ayrılarak Rusya’ya bağlanması için terör faaliyetlerinde bulunan ayrılıkçı/bölücü yasa dışı örgütlere, silah, teçhizat, askeri eğitim ve danışmanlık ile siyasi destek sağlayan politikaları ile devam eden ve komşularına yönelik saldırgan ve tecavüzkar uygulamaları nedeniyle başta ABD ve AB olmak üzere Batılı ülke ve uluslararası örgütler Rusya’ya karşı büyük iktisadi ambargolar ve yaptırımlar uygulamaktadırlar. Hatta AB’ nin TÜSiAD’ı mahiyetindeki EBCA Avrupa işadamları Kulübü Başkanı Zibigniew Roch Ağustos ayı başında KKTC’ ye yapmış olduğu resmi bir ziyarette; Rusya’nın Gürcistan, Ukrayna ve Baltık ülkeleri üzerinde soğuk savaş yıllarındaki gibi yeniden hakimiyet kurmak istemesine karşı ABD’ nin Rusya’ yı cezalandırmak ve tabiri caizse hizaya getirmek için bu ülkenin en büyük ihracat kalemi ve gelir kaynağı olan petrol fiyatlarını sürekli olarak suni bir şekilde düşürdüğünü ifade etmiştir. Hatta Ağustos başında varili 52 Dolar olan petrolün fiyatının yıl sonuna kadar ABD+AB yani Batı tarafından 30 Dolar seviyesine düşürüleceğini öne sürmüştür. Nitekim Ağustos ayı bitmeden Batı’nın; Dünyanın 3. büyük petrol, 4. büyük doğalgaz rezervlerine sahip iran’ a karşı uzun yıllardır sürdürdüğü ekonomik yaptırımlarını hafifletmesi, bir kısım ambargoları kaldırması, iran’ ın Batı’ ya yeniden petrol ve doğalgaz ihracatına başlaması hatta ingiltere’ nin 14 yıl sonra ilk defa iran’ ın başkenti Tahran’ da Büyükelçilik açarak diplomatik ve siyasi ilişkiler kurması sonucu uluslararası piyasalarda petrol fiyatları varil başına 40 Doların altına düşmüştür. Bu trendin yıl sonuna kadar devam etmesi ve petrolün varilinin 30 doların da altına düşmesi beklenmektedir. Yapılan hesaplar petrol ve doğalgaz fiyatlarının düşmesi sonucu Rusya’ nın bir senede kaybının Türkiye’ nin yıllık GSMH’na yakın bir meblağ olan 800 milyar Dolara ulaştığını göstermektedir.
AB, 1973’teki 1. Petrol Krizi ve 1979’da ki 2. Petrol Krizlerinden sonra enerji bakımından Orta-Doğu petrolüne bağımlı olmaktan kurtulmak için alternatif enerji kaynağı olarak 1980’lerin başında Rus (o zamanki SSCB) doğalgazına yönelmişti. Ancak Putin Rusya’ sının eski Sovyetler Birliği coğrafyasındaki yeni bağımsız devletlere karşı Stalin veya Brejnev Rusya’sındakine benzer saldırgan ve tehditkar politikaları, Avrupa’ ya karşı tıpkı 40 sene önce Arapların petrolü Batı’ ya karşı silah olarak kullanması gibi “doğal gaz”ı silah olarak kullanması sonucu AB tekrardan alternatif enerji tedarik kaynakları arayışına yönelmiştir. Geçici olarak iran’ la siyasi-ekonomik ve ticari ilişkilerini normalleştirerek ve yeniden tesis ederek iran’ın petrol ve doğalgazını Rusya’nın enerji hammaddelerinin yerine ikame etme yolunu seçmiştir. Ancak AB; Araplar’a ve Rusya’ya güvenmediği gibi iran’a da güvenmemekte ve kalıcı olarak AB bünyesinde sürekli ve istikrarlı bir enerji kaynağı arayışlarını sürdürmektedir. Bu kapsamda AB; birkaç sene önce AB üyesi olan Kıbrıs’ ın güneyinde Kıbrıs Cumhuriyeti Münhasır Ekonomik Bölgesi (MEB)’nde bulunan ve Avrupa’nın 30 senelik enerji ihtiyacını karşılayacağı hesaplanan doğal gaz rezervleri ile yakından ilgilenmeye başlamıştır. Gelecek sene israil+ABD ortak şirketi olan NOBEL ENERGY tarafından Akdeniz’ in altından çıkartılmaya ve Avrupa’ya ihracatına başlanacak olan doğal gazın üretim, satış ve nakliyesinde söz sahibi olmak isteyen AB, Kıbrıs’a büyük bir ilgi göstermeye başlamıştır. Hatta yıllarca yok saydığı Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti - KKTC ile gayrı resmi düzeyde de olsa üst düzey diplomatik temaslarını artırmış, ekonomik ve ticari uluslararası işbirliklerine başlamıştır.

Merkezi Almanya’da bulunan DMW – Uluslararası Diplomatlar Birliği’nin Haziran ayında istanbul’da yapılan “iSTANBUL 1. ULUSLARARASI ifiBiRLi⁄i ZiRVE’si; ülkeler/uluslar - arasında siyasi bir işbirliği konseptinde değil, tamamen ekonomik ve ticari bir “YATIRIM” işbirliği zirvesi olarak cereyan etmiştir. Rusya dahil bütün Avrupa’dan Orta-Doğu’ya kadar hatta multi-milyarder Katar fieyhi’ne kadar onlarca diplomat, akademisyen, işadamı ve yatırımcı uluslararası ekonomik ve ticari ilişkileri tartışmışlar; iki günlük Zirve sonrasında, 20 milyar dolarlık işbirliği ve yatırım ortamı doğmuş, Türkiye’ye kalıcı yatırım mahiyetinde yabancı sermaye olarak kısa vadede gelecek 4 milyar dolarlık yatırım anlaşması yapılmıştır. Benzer bir uluslararası ilişkiler ve işbirliği zirvesi de yine Uluslararası Diplomatlar Birliği DMW ve Avrupa işadamları Kulübü EBCA tarafından AB Komisyonu‘nun iştirakıyla, Kıbrıs adasının ve AB’nin 28 üyesinden biri olan Kıbrıs Cumhuriyetinin yukarda bahsedilen nedenlerle AB için öneminin çok artması nedeniyle 28-29 Kasım 2015 tarihlerinde Kıbrıs’ta “ULUSLARARASI KIBRIS BARIfi VE ifiBiRLi⁄i ZiRVE” si olarak düzenlenecektir.

Uluslararası ilişkiler alanında AB sadece enerji kaynakları ve stratejik hammaddeler ile değil, yeni ve ileri teknoloji ürünleri ile de çok ilgilenmekte bu konuya büyük paralar ve insan gücü tahsis etmektedir. 2000’ li yılların başında AB; kabul etmiş olduğu “LiZBON STRATEJiSi “ ile Yenilikçilik (inovasyon) ve Girişimcilik (Müteşebbislik) yeteneklerinin artırılmasıyla Dünyanın en “REKABET”çi ekonomisi olmayı amaçlamıştır. Günümüzde inovasyona dayanan Nano-Teknoloji ürünleri; en çok katma değer yaratan, iktisadi kalkınma ve insani gelişmeye katkı sağlayan “Uluslararası Ticaretteki” metaların ve sektörlerin başında gelmektedir. Dünya üzerinde Evrensel uluslararası örgüt BM ve en başarılı bölgesel uluslararası hatta uluslar-üstü örgüt olan AB bünyesinde Ar-Ge’ ye (R&D) çok büyük fonlar ayrılmaktadır. AB’ nin HORiZON 2020 Programı kapsamında “Araştırma” ve “Eğitime” ayrılan mali kaynaklar, Suriye, Irak, Libya gibi ülkelerden kaçan veya kaçmaya çalışarak AB ülkelerine iltica etmek isteyen milyonlarca mülteci için ayrılan mali yardımlardan onbinlerce kat fazladır.

AB uluslararası ekonomik ve ticari önceliklerini böyle tespit edip uygularken Türkiye’de “Uluslararası Rekabet” te geri kalmamak için öncelikli hedeflerini tespit edip derhal icraata geçirmelidir. Bu kapsamda AB’nin perifesine itilen Rusya ve iran’la birlikte Avrupa Birliği yani AB ’ ye rakip yeni bir bölgesel ekonomik entegrasyona gitmelidir. Bu yeni oluşumun adı da kısa adı gene AB olacak olan Avrasya Birliği olmalıdır. Bu yeni ekonomik-ticari ve siyasi bütünleşme hareketinin (entegrasyon) yapısı da KEiT (Karadeniz Ekonomik işbirliği Teşkilatı) , ECO (Ekonomik işbirliği Teşkilatı - eski RCD), Hazar işbirliği Örgütü ve COMECON’ un temelleri üzerine inşa edilmelidir. Bilindiği gibi siyasi bir yapı olan SSCB dağılınca yerine BDT (Bağımsız Devletler Topluluğu), Askeri bir yapı olan Varşova Paktı dağılınca yerine fiangay işbirliği Örgütü (eski fiangay Beşlisi), ekonomik bir yapı olan COMECON (ya da ingilizce okunuşu ile CMEA) dağılınca yerine Hazar işbirliği Örgütü ve Avrasya Ekonomik Teşkilatı zayıf bir kurumsal ve idari yapılanma ile kurulmuşlar ancak çok fazla etkili ve verimli olamamışlardır. Bunun sebeplerinden biri bu yukarıda sayılan uluslararası örgütlenmelerin felsefi, iktisadi ve idari temellerinin zayıf olması, AB gibi güçlü bir siyasi iradeye ve tarihsel zorunluluklara dayanmamış olmasıdır. Diğer önemli bir neden ise Türkiye ve iran’ın bu oluşumlara dahil olmamalarıdır. Dolayısıyla Avrasya coğrafyasında Türkiye-Rusya ve iran’ ın öncülüğünde yukarıda zikredilen ekonomik-ticari-siyasi ve askeri örgütlenmelerin temeli üzerinde, AB modelinde yani önce ekonomik entegrasyon daha sonra politik bütünleşme yapısında “Avrupa Birliği”ne rakip kısaltılmış adı yeni bir AB olacak olan “AVRASYA BiRLi⁄i inşa edilerek Avrasya coğrafyasının “Uluslararası ilişkiler”de etkin ve başat bir rol oynaması sağlanmalıdır.

uozgoker@gmail.com;ugurozgoker@arel.edu.tr

Firma Ürün Arama Motoru

ÜCRETSİZ OLARAK FİRMANI HEMEN EKLE

Sektör Rehberi

Üye Firma Giriş